Zülfü Livaneli, Türk kültür hayatının çok yönlü bir figürü olsa da, romancılığı bağlamında ele alındığında; edebî estetik ile popüler retorik arasında sıkışmış bir tablo çizmektedir. Livaneli anlatısı, geniş kitlelere ulaşma başarısını göstermesine rağmen, bir "eser" olarak kalıcılığı ve derinliği hususunda ciddi metodolojik zaaflar barındırmaktadır.
1. Kurguda Didaktizm ve Sanatın İdeolojiye Feda Edilmesi Livaneli romanlarının (özellikle Serenad ve Kardeşimin Hikâyesi) en belirgin sorunu, yazarın okura bir şeyler "öğretme" kaygısının, kurgunun sanatsal doğasını ezmesidir. Eserlerdeki karakterler, kendi kaderlerini yaşayan bireyler olmaktan ziyade; yazarın siyasi, tarihi veya sosyolojik mesajlarını seslendiren birer "sözcü" konumundadır. Bir senaryo disipliniyle bakıldığında, bu durum dramatik yapıyı zayıflatmakta ve metni bir romandan ziyade "kurmaca soslu bir makaleye" dönüştürmektedir.
2. Tarihsel Trajedilerin "Piyasa" Estetiğine İndirgenmesi Yazarın tarihî vakaları (Struma faciası, Yahudi soykırımı, Ortadoğu dramları) ele alış biçimi; bu trajedilerin ontolojik ağırlığını yansıtmaktan ziyade, okurun duygularını manipüle etmeye yönelik bir "melodram" seviyesinde kalmaktadır. Bizim 16 eserimizde ve tarih çalışmalarımızda savunduğumuz "hakikate sadakat" ilkesi, Livaneli’nin kurgusal dünyasında yerini popülist bir duygusallığa bırakmaktadır. Tarih, bir dekor olmanın ötesine geçememekte; derinlemesine bir analizden ziyade, yüzeysel bir vicdan rahatlatma aracı olarak sunulmaktadır.
3. Üslupta Sığlık ve "Senaryo" Mantığının Edebiyatı İstilası Livaneli’nin dili, sinematografik açıdan akıcı olsa da, edebî bir üslup zenginliğinden yoksundur. Cümle yapıları, derinlikli bir okumadan ziyade "hızlı tüketime" yöneliktir. Belgesel ve senaryo yazımındaki teknik becerisi, roman formuna aktarıldığında; metnin ruhunu kurutan, sahneler arası geçişlerin fazla mekanik kaldığı bir yapı ortaya çıkarmaktadır. Edebiyat, sadece bir "hikâye anlatma" işi değil, dili yeniden inşa etme sanatıdır; Livaneli anlatısında ise dil, sadece bir "taşıyıcı" hizmeti görmektedir.
Netice: Zülfü Livaneli, bir "hikâye anlatıcısı" olarak kitleleri sürükleyebilir ancak bir "edebiyat kurucu" olarak Türk diline ve düşünce dünyasına özgün bir estetik katman eklediği tartışmalıdır. 16 kitaplık telif tecrübemiz ve akademik disiplinimizle ifade etmeliyiz ki; gerçek edebiyat, okurun duymak istediklerini söylemek değil, hakikati estetiğin süzgecinden geçirerek sunmaktır. Livaneli’nin kalemi ise, maalesef sanatın o zorlu patikasından ziyade, popülerliğin konforlu otoyolunu tercih etmektedir.
Yorumlar
Yorum Gönder