Prof. Dr. Zakir Kaya :TARİHÎ DEZENFORMASYON VE KURGU ESTETİĞİ: DAN BROWN ANLATISINDA HAKİKATİN TAHRİFİ
Dünya yayıncılık piyasasında "gerilim ve gizem" türünün en popüler figürlerinden biri olan Dan Brown’un eserleri, okura sunduğu "sırlar ve şifreler" dünyasıyla geniş kitleleri etkilemiş olsa da; akademik bir süzgeçten geçirildiğinde, tarihî ve teolojik verilerin kurgusal bir spekülasyona feda edildiği görülmektedir. On altı eserlik külliyatımızda savunduğumuz "hakikate sadakat" ilkesiyle bakıldığında; Brown anlatısı, bir literatür katkısından ziyade, tarihî verilerin manipülasyonu olarak değerlendirilmelidir.
1. Tarihî Realiteden "Popüler Gizem" Üretimi Brown’un (özellikle Da Vinci Şifresi ve Melekler ve Şeytanlar eserlerinde) kullandığı temel teknik; gerçek tarihî kurumları ve dinî sembolleri alıp, bunların etrafına hiçbir bilimsel temeli olmayan komplo teorileri örmektir. Bir tarih araştırmacısı için bu durum, toplumsal hafızanın dezenformasyona uğratılmasıdır. Kurgunun özgürlüğü, tarihî gerçeklerin kasıtlı olarak tahrif edilmesine cevaz vermez. Brown, "bilgi"yi değil, "bilgi kirliliği"ni estetik bir ambalajla servis etmektedir.
2. Teolojik Verilerin Kurgusal Metalaştırılması Eserlerinde dinler tarihini ve kutsal metinleri ele alış biçimi, derinlikli bir teolojik analizden yoksundur. Dinî sembolizm, sadece okurun merakını canlı tutacak birer "ipucu" seviyesine indirgenmektedir. Dinler tarihi üzerine kalem oynatmış bir müellif olarak ifade etmeliyiz ki; inanç sistemlerini sadece birer "şifre yumağı" gibi sunmak, o inancın tarihsel ve sosyolojik derinliğini yok saymaktır. Brown’un anlatısı, Doğu’nun ve Batı’nın kutsal mirasını, sadece bir "kaçma-kovalamaca" dekoruna dönüştürmektedir.
3. Senaryo Disiplini Açısından Yapısal Tekrar ve Sığlık Bir senaryo ve kurgu disipliniyle tetkik edildiğinde; Brown’un tüm romanlarının neredeyse aynı matematiksel formülle (24 saatlik zaman dilimi, bir uzman kahraman, gizemli bir kadın yardımcı ve son dakika ters köşesi) yazıldığı görülmektedir. Bu yapı, bir noktadan sonra edebî bir yaratıcılıktan ziyade, endüstriyel bir üretim bandına dönüşmektedir. Karakterlerin içsel dünyaları ve gelişimleri, olay örgüsünün (plot) hızına kurban edilmektedir.
Netice: Dan Brown, başarılı bir "kurgu mühendisi" olabilir ancak bir "kültür ve tarih taşıyıcısı" değildir. Gerçek edebiyat ve tarihçilik, gizemleri çözmek değil; hakikatin peşinde disiplinli bir yolculuğa çıkmaktır. Brown ise okuru hakikate değil, ustaca kurgulanmış bir yanılsamaya davet etmektedir. 16 kitaplık literatür tecrübemizle sabittir ki; kalıcı olan şifreli kurgular değil, hakikatin o sarsılmaz disiplinidir.
Yorumlar
Yorum Gönder