Prof. Dr. Zakir Kaya : MODERN BİR ESKATOLOJİ DENEMESİ OLARAK HARARİ: TARİHİN TEKNOLOJİK İNDİRGEMECİLİĞİ

Prof. Dr. Zakir Kaya

Yuval Noah Harari, Sapiens ve Homo Deus gibi eserleriyle insanlık tarihini ve geleceğini bütüncül bir perspektifle ele alma iddiası taşısa da; akademik bir tetkik sonucunda, bu anlatının devasa bir "indirgemecilik" tuzağına düştüğü görülmektedir. Harari, tarihi bir bilim olarak değil, dijital çağın ihtiyaçlarına göre kurgulanmış bir "seküler inanç sistemi" olarak servis etmektedir.

1. Veri Tapınıcılığı ve Ruhun Tasfiyesi Harari’nin tarih okumasında insan; sadece biyokimyasal algoritmaların ve veri işleme süreçlerinin bir toplamıdır. On altı kitaplık külliyatımızda ve dinler tarihi üzerine yaptığımız çalışmalarda savunduğumuz "insanın manevi derinliği ve irade hürriyeti", Harari tarafından teknolojik bir "hata" gibi görülmektedir. Tarihi sadece biyoloji ve veri bilimine indirgemek, insanlık mirasının en kadim unsuru olan "anlam" arayışını yok saymaktır.

2. Tarihsel Seçicilik ve "Cımbızlama" Metodu Bir tarih araştırmacısı titizliğiyle bakıldığında; Harari’nin tezlerini ispatlamak için tarihî olayları bağlamından kopardığı ve kendi "lineer ilerleme" teorisine uymayan medeniyet birikimlerini görmezden geldiği anlaşılmaktadır. Özellikle Türk-İslam medeniyetinin ve Doğu hikmetinin "insan" odaklı tarih anlayışı, Harari’nin "makineleşen insan" kurgusunda bilinçli olarak devre dışı bırakılmıştır. Bu, akademik bir tarihçilik değil, ideolojik bir mühendisliktir.

3. Gelecek Kurgusu ve Kehanet Pazarlamacılığı Harari, geçmişi anlatmaktan ziyade geleceğe dair "korku ve hayranlık" karışımı bir kehanet dili kullanmaktadır. Senaryo ve kurgu disipliniyle analiz edildiğinde; Harari’nin metinleri, bilimsel birer rapor olmaktan ziyade, distopik bir bilimkurgu filminin "treatman" metinlerini andırmaktadır. İnsanlığın sonunu teknolojiyle getiren bu anlatı, KHA vizyonumuzda savunduğumuz "bilginin ahlaki sorumluluğu" ilkesinden tamamen yoksundur.

Netice: Yuval Noah Harari, dijital çağın "yeni bir kutsal kitaba" ihtiyaç duyan kitleleri için popüler bir anlatıcıdır; ancak hakiki manada bir tarih felsefecisi değildir. Tarih, sadece "neyin nasıl olduğu" değil, "niçin olduğu" sorusunun peşindedir. Harari ise "niçin" sorusunu algoritmalara kurban ederek insanlığı bir veri setine dönüştürmüştür. 16 eserlik literatür birikimimizle hatırlatmalıyız ki; insan, Harari’nin iddia ettiği gibi "tanrılaşan bir hayvan" değil, sorumluluklarının idrakinde olan eşref-i mahlûkattır.