''Prof. Dr. Zakir Kaya''
Özet
Bu baş makale, futbolun yapısal dinamiklerini metaforik bir çerçeve olarak kullanarak hayatın sınıfsal, hiyerarşik ve iktidar temelli işleyişini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Sahadaki roller, tribün davranışları, hakem mekanizması ve yönetici figürü üzerinden; emek, görünürlük, karar alma gücü ve yabancılaşma kavramları ele alınmaktadır. Çalışma, futbolun yalnızca bir oyun değil, modern hayatın indirgenmiş bir modeli olduğunu savunmaktadır.
Anahtar Kavramlar: Futbol metaforu, emek, iktidar, görünmezlik, toplumsal rol, yabancılaşma
1. GİRİŞ: FUTBOL NEDEN HAYATI ANLATIR?
Futbol, modern toplumun en sade ama en kapsayıcı anlatı alanlarından biridir. Kuralları bellidir, süresi sınırlıdır, kazananı ve kaybedeni açıktır. Bu yönüyle futbol, karmaşık toplumsal ilişkilerin basitleştirilmiş bir simülasyonu olarak okunabilir. Ancak tam da bu basitlik, onu güçlü bir metafor haline getirir.
Hayat da benzer biçimde kurallarla çevrilidir; fakat bu kurallar herkes için aynı şekilde işlemez. Futbol sahasında olduğu gibi hayatta da bazıları oyuna avantajlı başlar, bazıları ise baştan geridedir. Bu makale, “hayat sahası” kavramı üzerinden bu eşitsizliği tartışmayı hedeflemektedir.
2. İLK 11 MESELESİ: SEÇİLMİŞLİK VE DIŞARIDA KALANLAR
Hayatta “ilk 11”e girmek, yalnızca yetenek meselesi değildir. Futbolda olduğu gibi hayatta da kimlerin sahaya çıkacağı; görünmeyen ilişkiler, tercih mekanizmaları ve güç dengeleriyle belirlenir.
Bazıları forvet olur. Goller atar, alkışlanır, kahramanlaştırılır.
Bazıları savunmadadır. Son anda kaleye girecek topu keser, maçı kurtarır ama adı çoğu zaman manşet olmaz.
Bazıları orta sahadadır. Oyunu kurar, yükü taşır, dengeyi sağlar. Takım onunla ayakta durur ama skor tabelasında izi yoktur.
Bu noktada hayat, performansı değil sonucu ödüllendirir. Emek, sonuç üretmediği sürece görünmez kılınır.
3. “TOP OLANLAR”: İNSANIN NESNEYE İNDİRGENMESİ
Futbol metaforunun en sert kırılma noktası burada ortaya çıkar:
Bazı insanlar oyunun öznesi değil, nesnesi haline gelir.
Top olanlar, herkesin peşinden koştuğu ama kimsenin sormadığı varlıklardır. Oyunun merkezindedirler; fakat iradeleri yoktur. İlk temasları çoğu zaman bir tekmedir.
Bu durum, modern toplumda bireyin araçsallaştırılmasının açık bir karşılığıdır. İnsan, değerinden değil; işe yararlılığından, hızından, taşınabilirliğinden ölçülür. Kullanıldığı sürece vardır, durduğunda oyundan düşer.
4. HAKEM, VAR VE ADALET YANILSAMASI
Futbolun adalet mekanizması hakemdir. Hayatta ise bu rol; hukuk, etik, denetim ve vicdan kurumlarıyla temsil edilir. Ancak her iki alanda da adaletin tarafsızlığı çoğu zaman tartışmalıdır.
Fauller bazen görülmez.
Bazen görülür ama çalınmaz.
VAR vardır, fakat hangi pozisyonun izleneceği seçilidir.
Bu durum, modern bireyin adalet duygusunda derin bir kırılmaya yol açar. Kuralların varlığı, adaletin uygulandığı anlamına gelmez. Tıpkı hayatta olduğu gibi futbolda da güç, çoğu zaman kuralların önüne geçer.
5. TRİBÜNLER: KAMUOYU VE DEĞİŞKEN SADAKAT
Tribünler, kamuoyunun metaforudur. Coşkuludur, kalabalıktır ve çabuk yön değiştirir. Kazanırken alkışlayan, kaybederken sırt çeviren bir yapı söz konusudur.
Hayatta da bireyler çoğu zaman kim olduklarıyla değil, ne kazandıklarıyla değerlendirilir. Aynı kişi, farklı sonuçlarla bambaşka tepkilerle karşılaşır. Sadakat, ilkeye değil skora bağlıdır.
6. LOCA GERÇEĞİ: TER DÖKENLER VE TERLETİLMEYENLER
Sahada 90 dakika koşanlar vardır.
Bir de yukarıda, locada oturanlar.
Locadakiler oyunu yönetir ama oynamaz.
Karar verir ama bedel ödemez.
Kupa töreninde en önde yer alır ama çamura bulaşmaz.
En kritik gerçek şudur:
Sahada ter dökenlerin büyük bölümü, kime hizmet ettiğinin farkında değildir. Sistem, emeği yüceltir gibi yapar ama iktidarı görünmez kılar. Emek kutsanır, fakat yönlendirilir.
7. SONUÇ: FUTBOL BİTER, HAYAT DEVAM EDER
Hayat bir maç değildir; çünkü telafisi yoktur.
Uzatmaları vardır ama garantisi yoktur.
Hakemi tartışmalıdır, tribünü nankördür, kupası çoğu zaman başkasının elinde kalkar.
Bu nedenle asıl mesele;
gol atmak, alkış almak ya da ilk 11’e girmek değildir.
Asıl mesele, bu sahada insan kalabilmektir.
Son Not
“Hayat sahasında kazananlar kadar, oyunu ayakta tutan ama adı anılmayanlar da vardır. Tarih çoğu zaman skoru yazar; vicdan ise emeği.”
https://www.youtube.com/watch?v=K5WzQYiGpV8
Yorumlar
Yorum Gönder