Zakir Kaya : URANGUTAN DOSYASI: SESSİZ SÖMÜRÜNÜN KANITLARI

 

Prof. Dr. Zakir Kaya – Araştırmacı Gazeteci, Yazar

Giriş

Hayvan hakları dediğimizde çoğu kişinin aklına evcil kedi, köpek ya da sokaktaki martı gelir. Oysa dünyada sistematik olarak istismar edilen, bilim adına deney farelerine dönüştürülen, bazen gösteri unsuru yapılan ve ne yazık ki seks turizminin bile bir parçası hâline getirilen türler var. Bunların en dramatik örneklerinden biri: Urangutanlar. İnsanla %97'ye yakın genetik benzerlik taşıyan bu canlılar, "orman insanı" anlamına gelir. Ancak onları yok eden, orman değil, insandır.

I. Endüstriyel Sömürü: Gıda Sektörünün Arka Yüzü

Urangutanların en yoğun yaşadığı bölgeler Endonezya ve Malezya’dır. Bu ülkeler aynı zamanda dünyanın en büyük palm yağı üreticileridir. Palm yağı, çikolata, dondurma, hazır gıda, kozmetik gibi binlerce üründe kullanılır. Bu endüstri için her yıl milyonlarca dönüm yağmur ormanı kesilmekte, Urangutanlar doğrudan ateşle, baltayla ya da iş makineleriyle öldürülmektedir. WWF raporlarına göre, son 20 yılda orangutan popülasyonu %50’den fazla azalmıştır. Bu sadece bir ekolojik kayıp değil, organize bir soykırımın göstergesidir.

II. Deney Laboratuvarlarında Sistematik İşkence

Urangutanlar, tıpkı insanlar gibi uzun süreli hafızaya, duygusal bağlara ve acıyı hatırlama yetisine sahiptir. Ancak bu benzerlik onların korunmasına değil, daha kolay kullanılmasına neden olmaktadır. ABD, Hollanda, Japonya ve bazı Uzakdoğu ülkelerinde, beyin-zihin deneylerinde, stres-testlerinde, ilaç protokollerinde orangutanlar kullanılmıştır. Kimi zaman beyinlerine elektrot yerleştirilmiş, kimi zaman aç bırakılarak davranış bozulmaları incelenmiştir. Bu çalışmalarda hayvanlar kalıcı nörolojik hasarlarla ya da ölümle baş başa kalmıştır.

III. Eğlence ve Şov İçin Psikolojik Yıkım

Sosyal medya platformlarında popülerleşen “gülümseyen orangutanlar” içerikleri gerçeği yansıtmamaktadır. Bir orangutan, korku durumunda mimiksel olarak “gülümseme” benzeri bir yüz ifadesi verir. Bu durum yoğun travma ve şiddet eğitiminin sonucudur. Özellikle Tayland, Çin gibi ülkelerde küçük yaşta annesinden koparılan yavru orangutanlar;

dans ettirilmek,

bebek kıyafetiyle videoya çekilmek,

veya kafese kapatılarak ziyaretçilere para karşılığı sergilenmek üzere hazırlanır.

Bu süreçte sistematik şiddet, izole tutulma ve baskı söz konusudur.

IV. Seks Turizmine Dahil Edilen Hayvanlar

2003 yılında Tayland’da yaşanan bir olay, insanlık adına utanç vesikasıdır: “Pony” isimli dişi orangutan, bir fuhuş merkezinde kurtarıldı. Tüyleri tamamen traş edilmiş, makyaj yapılmış ve müşterilere sunuluyordu. Bu durum, bölgedeki seks turizmi ağında hayvanların da sömürüldüğünü göstermektedir. Bu bir iddia değil; belgelere, tanıklıklara ve polis raporlarına dayanan bir gerçektir. Konuyu örtbas etmek yerine, uluslararası hayvan hakları hukukunda ‘cinsel istismar’ başlığına net tanım getirilmesi gerekmektedir.

V. Hukuksal ve Toplumsal Sessizlik

Sorun sadece bireysel istismar değil, sistematik körlüktür. Bugün hâlâ orangutanlara yapılan uygulamaların çoğu etik dışı ama “yasal” çerçevede kalabilmektedir. Bir hayvanı canlı yakan üreticiye sadece para cezası kesilmekte, bir fuhuş merkezinde bulunan hayvana dair dava dosyası kapatılabilmektedir. Bunun temel nedeni:

Tüketicinin bilinçsizliği

Medyanın ilgisizliği

Siyasi baskı gruplarının zayıflığıdır.

 Sonuç

Bu yazı bir duygu yazısı değil. Bu yazı bir türün yaşama hakkını, bilim ve ekonomi adına nasıl yok ettiğimizin belgeye dayalı özetidir. Urangutan, insanın kendisine en yakın aynalardan biridir. Ama biz o aynaya bakmak yerine, onu kırmayı tercih ediyoruz.

Bu kırılma, sadece bir türün yok oluşu değil; insanlığın vicdan haritasındaki bir çatlamadır. Urangutanlar üzerinden yürütülen bu sessiz sömürü, aslında insanın kendi doğasına yabancılaşmasının trajik bir yansımasıdır. Artık sadece izlemek değil, harekete geçmek zorundayız. Çünkü bu dosya, sadece bir türün değil, insanlığın sınavıdır.

 Öneriler

Palm yağı kullanan firmalar açıkça listelenmeli, kamu baskısı oluşturulmalı.

Hayvan hakları kanunlarına “cinsel istismar” net tanım olarak eklenmeli.

TikTok, Instagram gibi platformlar; hayvan istismarı içeren içerikleri kaldırmakla yükümlü tutulmalı.

Eğitim kurumlarında “hayvan etiği” dersi zorunlu hâle getirilmelidir.

 Uluslararası Hayvan Hakları Örgütleri – İletişim ve Katılım Bilgileri

Örgüt Adı	Web Sitesi	Eylem Çağrısı
World Animal Protection		Kampanyalara katıl, bağış yap
PETA		Protesto mektupları gönder, aktivist ol
Born Free Foundation		Hayvan kurtarma projelerine destek ver
Orangutan Foundation International		Urangutan koruma projelerine bağış yap
Animals Asia		Asya’daki hayvan sömürüsüne karşı mücadele et