Zakir Kaya :Petrol Yer Altında Nasıl Oluşur?

Petrol, dünyada doğal olarak bulunan katı, sıvı ve gaz halindeki hidrokarbonların bir karışımıdır. Hidrokarbonlar, karbon ve hidrojen atomlarından oluşan organik bileşiklerdir. Petrolün oluşumu milyonlarca yıl süren bir süreçtir ve jeolojik ve kimyasal faktörlere bağlıdır.

Petrolün Jeolojik Oluşumu

Petrolün jeolojik oluşumu, denizlerde yaşayan bitki ve hayvanların ölüp çürümesi sonucu ortaya çıkan organik maddelerin zamanla tortu tabakaları altında gömülmesi ve ısı ve basınç etkisiyle hidrokarbonlara dönüşmesi şeklinde gerçekleşir. Bu süreçte organik maddelerin oksijenle teması kesilir ve oksijensiz bakterilerin etkisiyle kısmi bir bozunma yaşarlar. Bu bozunma sonucunda açığa çıkan kükürt, oksijen ve azot gibi elementler tortu tabakasına karışır. Tortu tabakası daha sonra başka tabakalarla kaplanır ve derinlere gömülür. Derinlik arttıkça ısı ve basınç da artar. Bu koşullarda organik maddeler kimyasal reaksiyonlara girerek hidrokarbonlara dönüşürler. Hidrokarbonlar sıvı veya gaz halinde olabilirler. Sıvı hidrokarbonlar petroldür, gaz hidrokarbonlar ise doğal gazdır.

 Petrolün Kimyasal Oluşumu

Petrolün kimyasal oluşumu, hidrokarbonların moleküler yapısının farklılaşması şeklinde tanımlanabilir. Hidrokarbonlar, karbon atomlarının zincir veya halka şeklinde birbirine bağlanmasıyla oluşurlar. Karbon atomlarına bağlı olarak da hidrojen atomları bulunur. Hidrokarbonların moleküler yapısı, karbon atomlarının sayısı, dizilişi ve bağlanma şekline göre değişir. Örneğin metan (CH4), etan (C2H6), propan (C3H8) gibi hidrokarbonlar tek bağlı karbon atomlarından oluşurken, eten (C2H4), propen (C3H6) gibi hidrokarbonlar çift bağlı karbon atomlarından oluşur. Benzen (C6H6) ise halka şeklinde altı karbon atomundan oluşur. Hidrokarbonların moleküler yapısı petrolün fiziksel ve kimyasal özelliklerini belirler. Örneğin karbon atomu sayısı az olan hidrokarbonlar daha uçucu ve akışkan olurken, karbon atomu sayısı fazla olan hidrokarbonlar daha yoğun ve koyu olurlar.

 Petrolün Rengi ve Sınıflandırılması

Petrolün rengi, içerdiği hidrokarbonların çeşidi ve oranına göre değişir. Genellikle petrol sarıdan siyaha kadar farklı renklerde bulunabilir. Petrolün rengi aynı zamanda petrolün kalitesini de gösterir. Kaliteli petrol olarak kabul edilen hafif petrol sarı veya açık kahverengi renkte iken, kalitesiz petrol olarak kabul edilen ağır petrol siyah veya koyu kahverengi renktedir. Petrol ayrıca içerdiği kükürt miktarına göre de sınıflandırılır. Kükürt miktarı az olan petrollere tatlı petrol, kükürt miktarı fazla olan petrollere ise ekşi petrol denir. Tatlı petrol daha kolay arıtılır ve daha yüksek kalitededir. Ekşi petrol ise daha zor arıtılır ve daha düşük kalitededir.