Dede Korkut Destanı Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Dede Korkut Destanı, Oğuz Türklerinin bilinen en eski epik destansı hikâyeleridir. Hikâyeler, göçebe Türk halklarının sosyal yaşam tarzları ve İslam öncesi inançları için önemli olan ahlak ve değerleri taşır. Kitabın efsanevi anlatımı, başta Türkiye, Azerbaycan ve Türkmenistan olmak üzere Oğuz kökenli halkların kültürel mirasının bir parçasıdır.
Dede Korkut Destanı'nın yazılış zamanı ve yeri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak 14. veya 15. yüzyılda anonim bir yazar tarafından yazıya geçirildiği tahmin edilmektedir. Bazı araştırmacılara göre, destanın yazılış yeri Kars, Erzurum civarında hüküm süren Akkoyunluların bölgesidir. Destanın günümüze ulaşan üç el yazması nüshası bulunmaktadır: Dresden nüshası, Vatikan nüshası ve Gonbad nüshası. Dresden nüshası on iki, Vatikan nüshası altı ve Gonbad nüshası ise on bir destansı hikâye içermektedir.
Dede Korkut Destanı'nın hikâyeleri Oğuzların tarihî ve kültürel yaşantısına ışık tutar. Hikâyelerin çoğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun iki büyük nehri Dicle ve Aras nehrinin kollarından Kara Dere, Dereşam Suyu civarında geçer. Hikâyelerde Oğuzların yaşam biçimleri, ekonomileri, inançları, giyinişleri, beslenmeleri, savaşları, töreleri ve efsaneleri anlatılır. Hikâyelerde ayrıca Türk düşünce dünyasında önemli bir yere sahip olan Dede Korkut karakteri de yer alır. Dede Korkut, Oğuzların ak sakallı bilgesi, ozanı ve danışmanıdır. Hikâyelerin başında ve sonunda söylediği şiirlerle destana renk katar.
Dede Korkut Destanı hem şiir hem de düzyazı biçiminde yazılmıştır. Olay içeren yerler düzyazı, duygu içerikli yerler şiir şeklinde yazılmıştır. Eserde nazım ve nesir bir arada verilmiştir. Dili Azerî lehçesinin özelliklerini göstermekle birlikte bugünkü Azerî lehçesiyle karşılaştırıldığında bütün dil özelliklerinin bu lehçeye ait olmadığı görülür. Gereksiz edebiyat süsleri bulunmayan, kısa, yalın ifadelerle örülmüş, yapmacıksız, özensiz bir üslûp hâkimdir.
Dede Korkut Destanı Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biridir. Türk kültürünün derinliklerine inen bu eser, Türk milletinin tarihî kimliğini ortaya koyar. Bu eseri okuyarak hem Türkçenin güzelliğini hem de Türklüğün zenginliğini keşfedebilirsiniz.
Bu yazımızda Dede Korkut Destanı'nın genel özelliklerini anlattık. Şimdi ise bu destanın içerdiği hikâyelerden bazılarına kısaca değinelim. Dede Korkut Destanı'nda şu hikâyeler yer alır:
- Dirse Han Oğlu Boğaç Han: Bu hikâyede, Dirse Han'ın oğlu Boğaç Han'ın, babasının ölümünden sonra Oğuz beyleri arasında çıkan taht kavgasında nasıl başarı gösterdiği ve Oğuzların başına geçtiği anlatılır.
- Salur Kazan'ın Evinin Yağmalanması: Bu hikâyede, Salur Kazan'ın evinin Abaça adlı bir haydut tarafından yağmalandığı ve Salur Kazan'ın oğlu Uruz'un bu haydutu yakalayarak intikam aldığı anlatılır.
- Kam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrek: Bu hikâyede, Kam Büre Bey'in oğlu Bamsı Beyrek'in, Baybora Han'ın kızı Banu Çiçek'e aşık olması ve onun için çeşitli maceralara atılması anlatılır. Bu hikâye Türk edebiyatının en ünlü aşk hikâyelerinden biridir.
- Kazan Bey Oğlu Uruz'un Tutsak Olması: Bu hikâyede, Kazan Bey'in oğlu Uruz'un, bir av sırasında düşman eline esir düşmesi ve annesi Aygül Ana'nın onu kurtarmak için gösterdiği fedakârlık anlatılır.
- Duha Koca Oğlu Deli Dumrul: Bu hikâyede, Duha Koca'nın oğlu Deli Dumrul'un, ölüm meleği Azrail ile yaptığı pazarlık sonucunda kendisine bir köprü yaptırması ve bu köprüden geçenlerden can bedeli istemesi anlatılır. Bu hikâye Türk edebiyatının en ünlü mizahî hikâyelerinden biridir.
- Kanlı Koca Oğlu Kan Turalı: Bu hikâyede, Kanlı Koca'nın oğlu Kan Turalı'nın, Trabzon Rumlarının elinde esir olan Oğuz beylerini kurtarmak için gösterdiği kahramanlık anlatılır.
- Kazılık Koca Oğlu Yiğenek: Bu hikâyede, Kazılık Koca'nın oğlu Yiğenek'in, babasının ölümünden sonra Oğuz beyleri arasında çıkan taht kavgasında nasıl başarı gösterdiği ve Oğuzların başına geçtiği anlatılır.
- Basat'ın Tepegöz'ü Öldürmesi: Bu hikâyede, Basat adlı bir yiğidin, Tepegöz adlı bir canavarla yaptığı mücadele ve onu öldürmesi anlatılır. Bu hikâye Türk edebiyatının en ünlü fantastik hikâyelerinden biridir.
Bu hikâyelerin her biri ayrı ayrı incelenebilir ve Türk kültürünün zenginliği ortaya çıkarılabilir. Dede Korkut Destanı'nı okumak hem eğlenceli hem de öğreticidir. Siz de bu destanı okuyarak Türk milletinin tarihî kimliği ile tanışabilirsiniz.
Yorumlar
Yorum Gönder